Portföy Sigortası Nedir ve Nasıl Çalışır

Portföyünüzün değeri düştüğünde "keşke bir tabanım olsaydı" diye düşündünüz mü? Portföy sigortası tam olarak bu ihtiyaçtan doğmuş bir yaklaşım: yatırımınızın belirlediğiniz bir alt sınırın altına inmesini engellemeye çalışırken, yukarı yönlü hareketten de tamamen kopmamayı hedefler. Aşağıda soru-cevap düzeninde, kendi başına uygulamak isteyen birinin ihtiyaç duyacağı adımlarla ilerliyoruz.

Portföy sigortası tam olarak nedir?

En yaygın portföy sigortası tanımı şudur: portföyün değerini önceden belirlenmiş bir taban değerin (floor) altına düşmekten korumayı amaçlayan, riskli ve risksiz varlıklar arasındaki dağılımı kurala bağlı biçimde değiştiren bir stratejidir. Bir sigorta poliçesi satın almak gibi değildir; bir kural setidir. Kural şudur: portföy tabana yaklaştıkça riskli varlık ağırlığı azalır, tabandan uzaklaştıkça artar.

Neden "sigorta" deniyor?

Çünkü etkisi opsiyonla koruma satın almaya benzer. Fark şu: opsiyon satın alırken prim ödersiniz, portföy sigortasında ise bedeli getiriden feragat olarak ödersiniz. Piyasa düştükten sonra tekrar yükselirse, riski azalttığınız için toparlanmanın bir kısmını kaçırırsınız. Bedava koruma yoktur; sadece ödeme şekli değişir.

Nasıl çalışıyor? Mekanizmayı anlamak

En bilinen uygulama CPPI (sabit oranlı portföy sigortası) mantığıdır ve üç kavram üzerine kuruludur:

• Taban: Kaybetmeyi kabul etmediğiniz alt sınır. Örneğin 100 birim portföyde taban 85 birim.
• Tampon (cushion): Güncel portföy değeri eksi taban. Örnekte 15 birim.
• Çarpan (multiplier): Tamponun kaç katını riskli varlıkta tutacağınız. 3 seçerseniz riskli varlık 45 birim, kalan 55 birim düşük riskli tarafta durur.

Portföy düştükçe tampon küçülür, riskli varlık otomatik olarak azalır; yükseldikçe tampon büyür, riskli varlık artar. Yani strateji doğası gereği "düşerken satan, çıkarken alan" bir yapıdır. Bu, dönemsel dengeleme (rebalancing) yaklaşımının tam tersi yönde çalışır ve bunu bilerek seçmeniz gerekir.

Adım adım nasıl kurulur?

1. Amacınızı ve vadeyi netleştirin. Üç yıl sonra peşinat olarak kullanacağınız para ile yirmi yıllık emeklilik birikimi aynı tabanı hak etmez. Kısa vadeli ve pazarlığa kapalı hedeflerde koruma anlamlıdır; çok uzun vadede maliyeti ağır gelebilir.
2. Taban seviyesini rakamla yazın. "Fazla düşmesin" cümlesi kural değildir. "Portföy 100.000 TL, tabanım 85.000 TL" gibi somut olun. Tabanı, hedefiniz için mutlaka gereken minimum tutara göre belirlemek en sağlıklısıdır.
3. Tabanın zaman içinde nasıl hareket edeceğine karar verin. Sabit mi kalacak, enflasyon veya mevduat faizi kadar mı yukarı taşınacak, yoksa portföy yeni zirve yaptığında zirvenin belirli bir yüzdesine mi çekilecek? Üçüncüsü kazanç kilitler ama riskli varlık payını hızla daraltabilir.
4. Çarpanı seçin. Çarpan, tolere edebileceğinizi düşündüğünüz ani düşüşün tersidir: 4 çarpanı, kabaca tek seferde %25'lik bir çöküşe kadar tabanın korunabileceği anlamına gelir. Kendinize dürüstçe "bir günde ne kadar düşebilir?" diye sorun ve çarpanı ihtiyatlı tutun. 2-4 aralığı bireysel yatırımcı için makul bir başlangıçtır.
5. Riskli ve güvenli bacağı tanımlayın. Riskli bacak geniş bir hisse fonu veya çeşitlendirilmiş hisse sepeti olabilir; tek hisse olmamalı. Güvenli bacak kısa vadeli tahvil, para piyasası fonu veya mevduat gibi vadesi hedefinizle uyumlu araçlardan seçilir. Burada varlık sınıfları arasındaki çeşitlendirme ve sabit gelir araçlarının seçimi doğrudan işin içine girer.
6. Gözden geçirme kuralını yazın. İki seçenek var: takvim bazlı (her ay veya çeyrek sonunda) ya da eşik bazlı (hedef ağırlıktan %5 sapınca). Eşik bazlı daha duyarlıdır ama işlem sayısını artırır. İkisini birleştirmek pratikte iyi çalışır: ayda bir bak, sadece eşik aşıldıysa işlem yap.
7. Maliyet ve vergi tarafını hesaplayın. Her ayarlama alım-satım maliyeti ve olası vergi doğurur. Yeni para girişini (aylık katkınızı) ağırlıkları düzeltmek için kullanmak, satış yapmadan dengelemenin en ucuz yoludur.
8. Kağıda dökün ve uygulayın. Taban, çarpan, araç listesi, gözden geçirme kuralı ve "hangi durumda stratejiyi tamamen değiştiririm" maddesi tek sayfada dursun. Kriz anında karar vermeyeceksiniz; yazdığınızı okuyacaksınız.

Basit bir örnek tablo

Görüldüğü gibi riskli varlık payı mekanik olarak değişiyor; karar sizin duygunuza bırakılmıyor. Zaten stratejinin asıl faydası da bu: risk yönetimini bir kurala devretmek.

Sık yapılan hatalar

• Tabanı hedefe göre değil hislere göre koymak. "%10 düşerse dayanamam" ile "%10 düşerse planım bozulur" farklı şeylerdir. İkincisi taban, birincisi duygusal eşiktir.
• Çarpanı yüksek seçmek. Büyük çarpan iyi günlerde harika görünür, ani ve boşluklu düşüşlerde tabanı kırar. Piyasalar kademeli düşmeyebilir
  © 2026 Portföy Sigortası